GAVURLUK, GÖÇ VE ÖTEKİ OLMAK

Göç masalları oldum olası heyecanlandırır beni. Ama buruk bir heyecan bu. Gözyaşı, özlem ve umut doludur göçler. Dönülmeyeceği bilinsede, garip bir beklenti vardır ardında bıraktığın topraklara. Hani olur ya, belki, kimbilir, birde bakmışsın, yeniden, orada, olur mu... Yeni jenerasyon bilmez bunu, yaşlı muhacirlerin gözleri anlatır. Aslında değişecek bir şey yoktur, geçmişin nostaljisidir belkide bu tersine göç duygusunu afilli kılan. Yine de ne kadar reddetsekte, duygularda hastalıklar gibi ırsidir. Nesilden nesile akıp gider.

Dedem, 1930’lara doğru Türkiye’nin doğu sınırını aşarken, annesinin kucağında küçücük bir çocukmuş. Sınırdaki askerler doyurmuş günlerdir bir şey yemeyen bu muhacirleri. Ve dönüp dönüp “sahiden Türk müsünüz?” diye sormuşlar, tamamı Rusça konuşan ailenin tek adamakıllı Türkçe bilen yaşlısına.

O boğuk, cehalet kokan doğu şehrinden kurtulana kadar adları gavur kalmış. “Türk değil lan bunlar”, “Karıların neden saçı başı açık”, “Gavur dölleri”.

Aşağı yukarı aynı yıllarda, ülkenin en batısında, Egede çok trajik bir mübadele dönüyordu. Tek kelime Rumca bilmeyen, Türkçe konuşan Rumlar ağlaya ağlaya Yunanistan’a gönderilirken, başta Girit olmak üzere, Yunanistan topraklarındaki Türkler ise, anadilini doğru düzgün konuşamadıkları bir ülkeye, Türkiye’ye gönderilmişler zorla. Her yerde direnme olduysa da, Giritteki inatlaşma takdire şayanmış.

Sonunda devran dönmüş ve yollar suların ve dağların öte tarafına düşmüş. Birbirlerinin varlıklarından haberdar bile olmayan bu iki insan topluluğu, ülkenin en doğusu ve en batısında, kendilerini ait hissedemedikleri ama siz buralısınız, diliniz de bu, öğreneceksiniz baskısına mecburen boyun eğmişler.

Ama bitmedi tabi bu masal burada. Yolunuz bu dünya tatlısı göçmenlerinin yanına düşerse, hala ve hala geldikleri yerlerin dilini unutmadıklarını görürsünüz. Yaşlı Giritli kadınlarının özel konuları Yunanlıların bile anlayamadığı Girit aksanıyla kıkırdaşarak konuşmaları, Rus-Kafkasya muhacirlerinin hala bazı kelimelerin inatla Rusçasını kullanmaları, bir araya gelince ne kadar Türkçe konuşulsada, bir süre sonra Rusça’ya geçilmesi hala devam ediyor. Başta dediğim gibi, duygular da hastalıklar gibi ırsi. Yüzyıllarca kendini ait hissettiğin dilden, o dilin ırkından gelmiş olmasan bile kopamıyorsun. Peşinden geliyor gittiğin ülkelere.

Bu iki video’nun ilki, içinde anneanneminde olduğu Rusya’dan kovulup Anadoluya yerleşen Malakanların öyküsü. İkinci video’da ise “Benim Giritli Limon Ağacım” adlı belgesel çalışmasının bir özeti niteliğinde kısa bir video. İzleyince kendinizde göreceksiniz; gavurluk, göç ve öteki olma her nerede olursak olalım aynı sorunlarla beraber geliyor. En doğuda da en batıda da bu aynı. Göçmensin.